# Timbira language

> Mediated Wiki article. Canonical URL: https://mediated.wiki/source/Timbira_language
> Markdown URL: https://mediated.wiki/source/Timbira_language.md
> Source: https://en.wikipedia.org/wiki/Timbira_language
> Source revision: 1334974042
> License: Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/)

Northern Je language spoken in Brazil

Timbira Native to Brazil Region Maranhão, Pará, Tocantins Ethnicity Timbira Native speakers 5,000 (2005–2008)[1] Language family Macro-Jê Jê Cerrado Jê of Goyaz Northern Jê Timbira Dialects Canela–Krahô Pará Gavião Krẽje Language codes ISO 639-3 Variously: ram – Canela xra – Krahô gvp – Pará Gavião xri – Krĩkatí xre – Krẽje Glottolog timb1253

**Timbira** is a [dialect continuum](/source/Dialect_continuum) of the [Northern Jê](/source/Northern_J%C3%AA) language group of the [Jê languages](/source/J%C3%AA_languages) ̣([Macro-Jê](/source/Macro-J%C3%AA_languages)) spoken in [Brazil](/source/Brazil). The various dialects are distinct enough to sometimes be considered separate languages. The principal varieties, **[Krahô](/source/Krah%C3%B4_language)** [/ˈkrɑːhoʊ/](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA/English)[2] (Craó), and **[Canela](/source/Canela_language)** [/kæˈnɛlə/](https://en.wikipedia.org/wiki/Help:IPA/English)[2] (Kanela), have 2000 speakers apiece, few of whom speak Portuguese. [Pará Gavião](/source/Par%C3%A1_Gavi%C3%A3o_language) has 600–700 speakers. [Krẽje](/source/Kr%E1%BA%BDje_language), however, is nearly extinct, with only 30 speakers in 1995.

Timibira has been intensive contact with various [Tupi-Guarani languages](/source/Tupi-Guarani_languages) of the lower [Tocantins](/source/Tocantins_River)-[Mearim](/source/Mearim_River) area, such as [Guajajára](/source/Guajajara_language), [Tembé](/source/Temb%C3%A9_language), [Guajá](/source/Guaj%C3%A1_language), and [Urubú-Ka'apór](/source/Ka'apor_language). [Ararandewára](/source/Ararandewara_language), [Turiwára](/source/Turiw%C3%A1ra_language), [Tupinamba](/source/Tupi_language), and [Nheengatu](/source/Nheengatu_language) have also been spoken in the area. Some of people in the area are also remembers of [Anambé](/source/Anamb%C3%A9_language) and [Amanajé](/source/Amanay%C3%A9_language).[3]

## Varieties

Linguistic varieties of Timbira include:[4]

- [Canela](/source/Canela_language) (subdivided into Apànjêkra and Mẽmõrtũmre (a.k.a. Ràmkôkãmẽkra)), 2,500 speakers in [Maranhão](/source/Maranh%C3%A3o)

- [Krahô](/source/Krah%C3%B4_language), 2,000 speakers in [Tocantins](/source/Tocantins)

- [Krĩkatí](/source/Kr%C4%A9kat%C3%AD_language), spoken in Terra Indígena Krikati, [Maranhão](/source/Maranh%C3%A3o)

- [Pykobjê](/source/Pykobj%C3%AA_language), 600 speakers in Terra Indígena Governador close to [Amarante](/source/Amarante_do_Maranh%C3%A3o), [Maranhão](/source/Maranh%C3%A3o)

- [Parkatêjê](/source/Parkat%C3%AAj%C3%AA_language), 12 speakers in Terra Indígena Mãe Maria, [Bom Jesus do Tocantins](/source/Bom_Jesus_do_Tocantins), [Pará](/source/Par%C3%A1)

- [Kỳikatêjê](/source/K%E1%BB%B3ikat%C3%AAj%C3%AA_language), 9 speakers in Terra Indígena Mãe Maria, [Bom Jesus do Tocantins](/source/Bom_Jesus_do_Tocantins), [Pará](/source/Par%C3%A1)

- [Krẽje](/source/Kr%E1%BA%BDje_language), under 30 speakers in [Maranhão](/source/Maranh%C3%A3o) and [Pará](/source/Par%C3%A1)

### Loukotka (1968)

Loukotka (1968) divides the Timbira tribes into two groups, Timbirá ([Canela](/source/Canela_language)) and [Krao](/source/Krah%C3%B4_language).[5] The majority are included under Timbira:

**Timbira ([Canela](/source/Canela_language))**

- *Mehin, Tajé* (Timbirá)

- *Kreapimkatajé* (Krepúnkateye)

- *Krenjé* ([Krẽyé](/source/Kr%E1%BA%BDje_language))

- *Remkokamekran* (Remako-Kamékrere, Merrime)

- *Aponegicran* (Apáñekra)

- *Krenkatajé* (Canella, Kenkateye)

- *Sakamekran* (Chacamecran, Mateiros)

- *Purekamekran, Makamekran* (Pepuxi)

- *Apinagé, Karaho* (Carauau)

- *Menren* (Gaviões, Augutjé – only a few words known)

- *Meitajé*

**Krao**

- *[Krahó](/source/Krah%C3%B4), Krikati* ([Kỳikatêjê](/source/Krikataj%C3%A9_language))

- *[Piokobjé](/source/Pykobj%C3%AA_language)* (Bucobu, Pukobje, Paicogê)

- *Kapiekran*

Under the Timbira group, Loukotka included several purported languages for which nothing is recorded: *Kukoekamekran, Karákatajé, Kenpokatajé, Kanakatayé, Norokwajé* (Ñurukwayé). The *Poncatagê* (Põkateye) are likewise unidentifiable.

### Ramirez et al. (2015)

Ramirez et al. (2015) considers Timbira-Kayapó to be a [dialect continuum](/source/Dialect_continuum), as follows:[6]

- Canela-Krahô ↔ Gavião-Krĩkati ↔ Apinajé ↔ Kayapó ↔ Suyá-Tapayuna ↔ Panará-Kayapó do Sul

Apart from Kapiekran, all Krao varieties are recognized by the ISO.

Another common convention for division, though geographic rather than linguistic, is *Western Timbira* (Apinayé alone) vs *Eastern Timbira* (Canela, Krikatí, Krahô, Gavião, and others).

*Gurupy* is a river, sometimes used to refer to the [Krenye](/source/Kr%E1%BA%BDje_language).

### Nikulin (2020)

This section is empty. You can help by adding to it. (August 2020)

## References

1. **[^](#cite_ref-e18_1-0)** [Canela](https://www.ethnologue.com/18/language/ram/) at *[Ethnologue](/source/Ethnologue)* (18th ed., 2015) (subscription required) [Krahô](https://www.ethnologue.com/18/language/xra/) at *[Ethnologue](/source/Ethnologue)* (18th ed., 2015) (subscription required) [Pará Gavião](https://www.ethnologue.com/18/language/gvp/) at *[Ethnologue](/source/Ethnologue)* (18th ed., 2015) (subscription required) [Krĩkatí](https://www.ethnologue.com/18/language/xri/) at *[Ethnologue](/source/Ethnologue)* (18th ed., 2015) (subscription required) [Krẽje](https://www.ethnologue.com/18/language/xre/) at *[Ethnologue](/source/Ethnologue)* (18th ed., 2015) (subscription required)

1. ^ [***a***](#cite_ref-Bauer_2-0) [***b***](#cite_ref-Bauer_2-1) Laurie Bauer, 2007, *The Linguistics Student’s Handbook*, Edinburgh

1. **[^](#cite_ref-3)** Cabral, Ana Suelly Arruda Câmara; Beatriz Carreta Corrêa da Silva; Maria Risolta Silva Julião; Marina Maria Silva Magalhães. 2007. Linguistic diffusion in the Tocantins-Mearim area. In: Ana Suelly Arruda Câmara Cabral; Aryon Dall’Igna Rodrigues (ed.), *Línguas e culturas Tupi*, p. 357–374. Campinas: Curt Nimuendaju; Brasília: LALI.

1. **[^](#cite_ref-Nikulin-Macro-Je_4-0)** Nikulin, Andrey (2020). [*Proto-Macro-Jê: um estudo reconstrutivo*](http://etnolinguistica.wdfiles.com/local--files/tese%3Anikulin-2020/Nikulin_2020_Proto-Macro-Je.pdf) (PDF) (Ph.D. dissertation). Brasília: Universidade de Brasília.

1. **[^](#cite_ref-Loukotka_5-0)** [Loukotka, Čestmír](/source/%C4%8Cestm%C3%ADr_Loukotka) (1968). [*Classification of South American Indian languages*](https://archive.org/details/classificationof0007louk). Los Angeles: UCLA Latin American Center.

1. **[^](#cite_ref-6)** Ramirez, H., Vegini, V., & França, M. C. V. de. (2015). [Koropó, puri, kamakã e outras línguas do Leste Brasileiro](https://periodicos.sbu.unicamp.br/ojs/index.php/liames/article/download/8642302/19659/). *LIAMES: Línguas Indígenas Americanas*, 15(2), 223 – 277. [doi](/source/Doi_(identifier)):[10.20396/liames.v15i2.8642302](https://doi.org/10.20396%2Fliames.v15i2.8642302)

v t e Languages of Brazil Official language Portuguese Brazilian Sign Language Regional languages German Pomeranian Hunsrik Venetian Talian Indigenous languages Arawakan Asháninka Aroaqui Atorada Bahuana Baniwa of Içana Baniwa of Guainía Baré Canamaré Cararí Enawenê-Nawê Kariaí Kawishana Kustenaú Manáo Mandahuaca Mapidian/Mawayana Marawá Marawan Mehinaku Mepuri Palikúr Parauana Paresi Pasé Tariana Terêna Wainumá-Mariaté Wapishana Waraikú Waurá Wiriná Yabaâna–Mainatari Yumana Arawan Arawá Deni Jamamadí Kulina Paumarí Zuruahá Cariban Apalaí Apiaká of Tocantins Arakajú Bakairi Bonari Carib Hixkaryana Ikpeng Juma Kuikúro Macushi Matipuhy Palmela Pará Arára Paravilhana Pauxiána Pimenteira Purukotó Sapará Sikiana Yarumá Ye'kuana Waiwai Wayumará Pano–Tacanan Amawaka Dëmushbo Karipuna Kashinawa Kashinawa-Tarauacá Kasharari Korubo Kulina Kulina-Olivença Marubo Matis Matsés Mayoruna-Amazon Mayoruna-Jandiatuba Mayoruna-Tabatinga Nawa Nukini Poyanawa Remo-Jaquirana Shanenawa Sharanawa Shipibo Tuxinawa Yaminawa Yawanawa Macro-Jê Acroá-Mirim Akwẽ-Xerénte Apinajé Arikapú Chiquitano Djeoromitxí Guayana Gueren Ingain Jaikó Kaingang Kaingang of São Paulo Kamakã Kapoxó Karajá Kĩsêdjê Koropó Kotoxó Krenak Nakrehé Laklãnõ (Xokléng) Makoní Malalí Masakará Maxakalí Ritual Maxakalí Mẽbêngôkre Menién Ofayé Panará–Southern Kayapó Pataxó Pataxó-Hãhãhãe Rikbaktsa Tapayúna Timbira Canela Krahô Krẽje Krĩkatí Parkatêjê Pykobjê Xakriabá Xavante Nadahup Dâw Hup Nadëb Tupian Akuntsu Akwáwa Parakanã Suruí do Pará Amanayé Anambé Asuriní Apiaká Araweté Aurê–Aurá Avá-Canoeiro Awetí Arikem Aruá Cinta Larga Cocama Gavião of Jiparaná Guajá Guarani Ava Mbyá Juruna Kaʼapor Kabanaé Kabixiana Kagwahiva Amondawa Capivarí Diahói Juma Karipuna Morerebi Paranawát Parintintin Piripkura Tenharim Tukumãféd Uru-Eu-Wau-Wau Kamayurá Karitiâna Kaiwá Kepkiriwát Kuruaya Makurap Maritsauá Matanau Mawé Mekéns Mondé Munduruku Nheengatu Omagua Puruborá Ramarama Surui Takunyapé Tapirapé Tenetehara Turiwára Tupari Tupi Urumi Warázu Wayampi Wayampipukú Wayoró Xeta Xipaya Zoʼé Zoro Chapacuran Kuyubí Oro Win Torá Urupá Wanyam Wariʼ Yarú Tukanoan Arapaso Carapana Cubeo Cueretú Desano Macuna Mirití Siriano Tukano Tuyuca Waimajã Wajiara Wanano Nambikwaran Lakondê Latundê Mamaindê Nambikwara Sabanê Yanomaman Ninam Sanumá Yanomamö Yaroamë Yanomám Bororoan Aravirá Bororo Umotína Harákmbut–Katukinan Katukina–Kanamarí Katawixi Guaicuruan Kadiwéu Ticuna-Yuri Ticuna Yurí Nukak–Kakwa Kakwa Kariri Kipeá Dzubukuá Sabujá Pedra Branca Witoto Koeruna Isolates Aikanã Arutani Guató Irantxe Jukude (Máku) Kanoê Kwaza Mura–Pirahã Otí Puri Coroado Trumai Xukuru Unclassified Baenã Cabixi Catuquinarú Gamela Himarimã Kaimbé Kambiwá Kapinawá Katembri Isolados do Massaco Natú Pankararú Tarairiú Isolado do Tanarú Truká Tuxá Uamué Waitaká Wakoná Wasu Xocó Interlanguages Cafundó Lanc-Patuá Macarrônico Paulista General Language Portunhol fronteiriço Sign languages Brazilian Sign Ka'apor Sign Terena Sign Non-official Japanese Vlax Romani Hungarian Arabic French Dutch Haitian Creole Greek Polish Romanian Russian Tagalog Turkish Korean Chinese Slovak Italics indicate extinct languages

v t e Macro-Jê languages Jê Cerrado Goyaz Panará Panará–Southern Kayapó Northern Trans-Tocantins Apinajé Trans-Araguaia Mẽbêngôkre Tapajós Khĩsêtjê (Suyá) Tapayuna Timbira Canela–Krahô Pykobjê–Krĩkatí Pará Gavião Parkatêjê Kỳikatêjê Krẽjê Central (Akuwẽ) Acroá Xakriabá Xavánte Akwẽ-Xerénte (Xerénte) Jê of Paraná Ingain Southern Kaingáng São Paulo Kaingáng Laklãnõ (Xokléng) Guayaná Unclassified Jaikó Trans–São Francisco Krenák Guerén Krenak Nakrehé Maxakalían Malalí Maxakalí Ritual Maxakalí Pataxó Pataxó-Hãhãhãe Makoní Kapoxó Koropó Kamakã ? Kamakã Kotoxó Masakará Menién Western Mato Grosso Ofayé Rikbáktsa Jabutian Arikapú Djeoromitxi Karajá Karajá Javaé [pt] Xambioá Chiquitano ? Bésɨro Migueleño Penoqui Sansimoniano Italics indicate extinct languages

This Macro-Jê languages–related article is a stub. You can help Wikipedia by adding missing information.

- [v](https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Macro-J%C3%AA-lang-stub)
- [t](/source/Template_talk%3AMacro-J%C3%AA-lang-stub)
- [e](https://en.wikipedia.org/wiki/Special:EditPage/Template:Macro-J%C3%AA-lang-stub)

---
Adapted from the Wikipedia article [Timbira language](https://en.wikipedia.org/wiki/Timbira_language) by Wikipedia contributors ([contributor history](https://en.wikipedia.org/wiki/Timbira_language?action=history)). Available under [Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International](https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Changes may have been made.
